(met een handleiding voor het gebruik van de Epipen® en de Jext®)
Inleiding
Een adrenaline auto-injector is een voorgevulde injectiespuit, een “noodpen” waarmee u uzelf of uw kind kunt behandelen in het geval van een ernstige allergische reactie, ook wel anafylactische reactie of anafylaxie genoemd.
Het kan zijn dat u al eens een dergelijke anafylactische reactie heeft meegemaakt, het kan zijn dat uw behandelend arts u uit voorzorg een adrenaline auto-injector heeft voorgeschreven. In deze folder wordt u uitgelegd wat anafylaxie betekent, hoe u de verschijnselen of symptomen hiervan herkent, wanneer en hoe u de adrenaline auto-injector moet gebruiken en wat u daarna moet doen.
Wat is een anafylactische reactie?
Een anafylactische reactie is een plots optredende algemene reactie waarbij in korte tijd, vaak binnen enkele minuten tot een uur, het lichaam overgevoelig reageert op bijvoorbeeld een voedingsmiddel, een geneesmiddel of een insektensteek. De verschijnselen of symptomen treden op in verschillende organen, zoals de ogen, de huid, het maagdarmkanaal en de longen, en meestal in meerdere organen tegelijk. In het ergste geval treedt een zodanige bloeddrukdaling op, dat de persoon het bewustzijn kwijt kan raken. We spreken dan van shock. Een anafylactische reactie is gevaarlijk en kan in het ergste geval dodelijk zijn.
Wat zijn de verschijnselen bij een anafylactische reactie?
- Jeuk, vaak met uitgebreide roodheid van de huid en galbulten.
- Zwelling van oogleden, lippen, keel, handen of elders.
- Maagdarmklachten: pijn, misselijkheid, braken, diarree.
- Ademhalingsproblemen: druk op de borst, piepende ademhaling, kortademigheid, blauwe lippen, heesheid, moeite met praten en slikken.
- Duizeligheid, verminderd aanspreekbaar zijn, wegraking.
Wanneer moet u de adrenaline auto-injector gebruiken ?
Als een of meerdere van bovenstaande verschijnselen optreden is het belangrijk om snel te handelen. Bij een geringe reactie, bijvoorbeeld alleen jeuk en roodheid van de huid, kan worden afgewacht of neemt u een antihistaminetablet. Als u twijfelt, kunt u uit voorzorg naar een arts of een spoedeisende hulp gaan en daar het verdere beloop afwachten. Zodra de reactie zich uitbreidt buiten de huid, dat wil zeggen als er duidelijk zwelling van de keel of kortademigheid of een neiging tot flauwvallen optreedt, moet u de adrenaline auto-injector gebruiken.
Het werkzame medicijn in de adrenaline auto-injector is adrenaline (of epinefrine). Dit is een stof die ook in het lichaam voorkomt en die daar wordt vrijgemaakt in acute stresssituaties, zoals hevig schrikken en inspanning. Door de adrenaline gaat de bloeddruk omhoog, versnelt de hartslag en verwijden de luchtwegen zich. Als u de adrenaline auto-injector ten onrechte gebruikt, dus zonder dat er een anafylactische reactie is, dan is dit meestal geen probleem. U merkt dat u gedurende enige minuten hartkloppingen krijgt en mogelijk hoofdpijn, alsof u hevig bent geschrokken.
Ook bij zwangerschap of borstvoeding kan in noodsituaties de adrenaline auto-injector gebruikt worden. Voor mensen met hartvaataandoeningen, dient in overleg met de behandelend arts te worden gekeken of de noodzaak voor het gebruiken van een adrenaline auto-injector opweegt tegen de eventuele risico’s. Bepaalde medicijnen tegen o.a. hoge bloeddruk of migraine (de zgn. bètablokkers) mogen niet worden gebruikt als u een noodpen bij u draagt. Overlegt u dan direct met uw behandelend arts over vervangende medicijnen.
Hoe moet de auto-injector worden toegediend?
In Nederland bestaat de adrenaline auto-injector of noodpen als Epipen®, Jext® en Anapen®, in twee sterktes, één voor volwassenen en een juniorversie voor kinderen tot een lichaamsgewicht van 30 kg. Vanwege het gunstige gebruikersgemak heeft de vakgroep Allergologen een voorkeur voor de Epipen® en de Jext®.
Handelingen bij de Epipen® en de Jext ®
- Haal het grijze beschermdopje (bij de Epipen) of het gele beschermdopje (bij de Jext) eraf
- Zorg ervoor dat u uw duim niet op het gaatje houdt, dan blokkeert de pen namelijk (figuur 1)
- De zwarte punt van de pen (met daarin de naald) moet loodrecht op het bovenbeen van de patiënt worden geduwd, de kleding hoeft niet uit (figuur 2)
- Als u doorduwt, hoort u een “klik” en zal de naald in het bovenbeen schieten (figuur 3)
- Houdt de pen 10 seconden goed in dezelfde positie vast
- Haal de naald uit het bovenbeen en let er bij de Epipen op dat niemand zich prikt aan de naald, bij de Jext is de naald verborgen in het zwarte plastic
- Masseer de plek nog even tien tellen na
- Blijf bij de patiënt, bel 1-1-2 (of laat iemand bellen) en zeg dat het gaat om een anafylactische reactie
- Vergeet niet een nieuw recept voor een pen te vragen, deze kan slecht eenmaal worden toegediend.
De Epipen® is een EHBO middel, het gebruik heeft snel en goed, maar tijdelijk effect, dus de patiënt moet altijd nog door een arts worden beoordeeld en eventueel verder behandeld, ook al lijkt de patiënt weer op te knappen. Na het gebruik van de noodpen dient uiteraard weer een nieuwe adrenaline auto-injector te worden aangevraagd. 
Figuur 1 Figuur 2 Figuur 3
Trainers
Om te oefenen zijn adrenaline trainers beschikbaar via uw arts of apotheek. Met de trainer die geen injectienaald bevat, kunt u de handeling oefenen om zo ervaring en routine op te doen hoe te handelen wanneer dit echt nodig is. Ook kunnen de trainers gebruikt worden voor instructies op scholen en kinderdagverblijven wanneer het gaat om een kind met anafylaxie.
Ten slotte
Het is noodzakelijk dat u of uw kind de adrenaline auto-injector altijd bij zich draagt, omdat de allergische reactie zeer snel en op ieder moment kan gebeuren.
Nu u een adrenaline auto-injector heeft voorgeschreven gekregen zult u ook kenbaar moeten maken aan uw omgeving dat u een hevige allergische reactie kunt krijgen. De Stichting het Nederlands Anafylaxis Netwerk (het Kennis en Informatie Centrum voor de omgang met de kans op ernstige allergische reacties door onder andere voedselallergie), kan u ondersteunen door u informatie te geven hoe u dit kunt doen. Er is bijvoorbeeld een protocol voorhanden hoe u de school- of werkomgeving kunt informeren.
Inlichtingen: Stichting het Nederlands Anafylaxis Netwerk,
Oranjelaan 91,
3311 DJ Dordrecht;
tel. maandag – vrijdag 09.00 – 17.00 uur 078 639 03 56
of e-mail: support@anafylaxis.nl
websites: www.anafylaxis.nl of www.schoolenallergie.nl
Uiteraard kunt u ook nog aanvullende informatie krijgen van uw behandelend arts of via de website www.rdgg.nl (onder kopje Patienten/Allergiecentrum).
© juli 2012
